A igrexa de San Xoán de Toiriz, situada no municipio de Vila de Cruces, é un templo de orixe románico cuxa edificación primitiva data do século XII, aínda que foi profundamente reformada no século XVIII, incorporando elementos propios do barroco rural galego. O edificio presenta unha única nave con ábsida e unha sacristía anexa, mantendo a sobriedade e o equilibrio característicos do románico, pero con detalles ornamentais máis tardíos que reflicten a evolución estética da época.
Os seus muros robustos e de escasas aberturas transmiten a sensación de solidez propia dos templos medievais. O presbiterio, lixeiramente elevado respecto á nave, ábrese mediante un arco triunfal peraltado, elemento que reforza a transición cara ao altar maior. No interior destaca un retablo barroco que contrasta coa austeridade arquitectónica do conxunto e engade un sentido de verticalidade e movemento ao espazo litúrxico.
No exterior, o elemento máis distintivo é o seu campanario adornado con volutas, que coroa a fachada principal e outórgalle unha silueta elegante e dinámica. Este corpo superior introduce un aire festivo e ornamental que equilibra a sobriedade dos volumes románicos. No seu conxunto, a Igrexa de San Xoán de Toiriz representa un exemplo harmónico de transición entre o románico e o barroco galego, conservando a súa autenticidade e o seu valor patrimonial dentro do rico conxunto de arquitectura relixiosa do municipio de Vila de Cruces.
